Contents
Trẻ nhỏ thực sự có trí nhớ
Mất trí nhớ tuổi thơ không có nghĩa trẻ sơ sinh không thể ghi nhớ.
Trẻ có thể học:
- Khuôn mặt quen thuộc.
- Giọng nói.
- Từ ngữ.
- Địa điểm.
- Thói quen.
- Kỹ năng vận động.
Vấn đề chủ yếu nằm ở một loại trí nhớ đặc biệt:
Ký ức tự truyện, tức khả năng nhiều năm sau nhớ lại một sự kiện cụ thể đã xảy ra với chính mình.
Đây là hệ thống cần nhiều thành phần của não và nhận thức phối hợp với nhau.
Hippocampus vẫn đang trưởng thành
Một vùng não đặc biệt quan trọng đối với việc hình thành ký ức sự kiện là hồi hải mã (Hippocampus).
Trong những năm đầu đời, hippocampus và các mạng lưới liên quan vẫn đang phát triển mạnh.
Não trẻ vì thế rất giỏi học hỏi, nhưng hệ thống giúp duy trì và truy xuất ký ức tự truyện trong nhiều năm chưa hoạt động giống não người trưởng thành.
Các nghiên cứu còn cho thấy neurogenesis, quá trình hình thành neuron mới ở hippocampus, có thể đóng một vai trò.
Quá nhiều neuron mới có thể làm ký ức khó truy xuất?
Ở giai đoạn đầu đời, hippocampus có mức độ tạo neuron mới và tái tổ chức mạng thần kinh rất cao.
Một giả thuyết cho rằng khi những neuron mới liên tục được tích hợp vào các mạng hippocampus, các mạch thần kinh từng tham gia lưu giữ ký ức cũng bị thay đổi.
Có thể hình dung giống như:
Một thư viện vẫn còn giữ sách nhưng liên tục xây lại hệ thống giá và thay đổi cách đánh số.
Cuốn sách có thể chưa biến mất hoàn toàn, nhưng nhiều năm sau việc tìm lại nó trở nên rất khó.
Các thí nghiệm trên động vật cho thấy tăng neurogenesis có thể làm những ký ức đã hình thành trước đó khó được truy xuất hơn.
Tuy nhiên, đây mới chỉ là một phần của lời giải thích, không phải nguyên nhân duy nhất của mất trí nhớ tuổi thơ.
Ngôn ngữ giúp ký ức tồn tại lâu hơn
Khi trưởng thành, chúng ta không chỉ lưu giữ sự kiện bằng hình ảnh.
Chúng ta biến chúng thành câu chuyện:
"Hôm đó trời mưa. Tôi đi sở thú cùng bố mẹ và lần đầu nhìn thấy một con voi."
Ngôn ngữ giúp:
- Đặt tên cho sự vật.
- Sắp xếp trình tự sự kiện.
- Gắn nguyên nhân với kết quả.
- Kể lại ký ức nhiều lần.
Trẻ rất nhỏ chưa có hệ thống ngôn ngữ và kể chuyện phát triển đầy đủ.
Khi khả năng ngôn ngữ phát triển, trẻ cũng dần có khả năng xây dựng những ký ức tự truyện có cấu trúc hơn.
Nhưng ngôn ngữ không thể là toàn bộ lời giải, bởi hiện tượng mất trí nhớ tuổi thơ cũng xuất hiện ở những động vật không có ngôn ngữ như con người.
"Cái tôi" cũng phải được hình thành
Để tạo nên ký ức kiểu:
"Chuyện này từng xảy ra với tôi"
não cần một khái niệm tương đối ổn định về bản thân.
Khả năng nhận thức về "cái tôi" phát triển dần trong những năm đầu đời.
Khoảng năm thứ hai, nhiều trẻ bắt đầu thể hiện khả năng nhận ra chính mình trong gương.
Dần dần, trẻ hiểu:
Tôi là một cá thể → Tôi tồn tại qua thời gian → Sự kiện này xảy ra với tôi
Đây là một trong những nền móng của ký ức tự truyện.
Những ký ức đầu đời có thực sự biến mất?
Đây là câu hỏi thú vị nhất.
Một số nghiên cứu trên động vật cho thấy ký ức hình thành rất sớm có thể không bị xóa hoàn toàn, mà trở nên khó truy xuất bằng những cách thông thường khi trưởng thành.
Điều này dẫn đến khả năng rằng mất trí nhớ tuổi thơ ít nhất một phần có thể là:
Vấn đề truy xuất ký ức
chứ không đơn giản là:
Ký ức đã bị xóa sạch.
Ở con người, câu hỏi ký ức sớm tồn tại dưới hình thức nào vẫn đang được nghiên cứu.
Nếu không nhớ, tuổi thơ có còn ảnh hưởng đến chúng ta?
Có một điểm rất quan trọng:
Không nhớ một trải nghiệm không có nghĩa trải nghiệm đó không ảnh hưởng đến não.
Những năm đầu đời là giai đoạn trẻ liên tục học:
- Ngôn ngữ.
- Vận động.
- Nhận biết con người.
- Phản ứng với môi trường.
- Các quy luật xã hội cơ bản.
Phần lớn chúng ta không nhớ từng lần mình học những điều đó, nhưng kết quả của quá trình học vẫn tồn tại.
Cần thận trọng hơn với tuyên bố rằng một trải nghiệm cụ thể mà chúng ta không nhớ chắc chắn đã tạo nên một tính cách, nỗi sợ hay sở thích cụ thể ở tuổi trưởng thành. Sự phát triển của con người chịu ảnh hưởng của rất nhiều yếu tố khác nhau.
Kết luận
🧠 Chúng ta quên những năm đầu đời không phải vì trẻ nhỏ không có trí nhớ.
Mất trí nhớ tuổi thơ nhiều khả năng là kết quả của nhiều quá trình xảy ra cùng lúc:
- Hippocampus vẫn đang trưởng thành.
- Các mạng thần kinh thay đổi rất nhanh.
- Neurogenesis cao có thể làm những ký ức cũ khó truy xuất.
- Ngôn ngữ và khả năng kể chuyện chưa hoàn thiện.
- Khái niệm về bản thân vẫn đang hình thành.
Vì vậy, những năm đầu tiên của cuộc đời không phải một "khoảng trống" đối với bộ não.
Chúng ta đã học rất nhiều trong những năm ấy. Điều đặc biệt chỉ là khi trưởng thành, chúng ta không còn dễ dàng mở lại cuốn nhật ký của chính mình để đọc những trang đầu tiên.
Image:Johnny Cohen
