Contents
- Bình thường, Thái Bình Dương hoạt động như thế nào?
- Điều gì xảy ra khi El Niño xuất hiện?
- Vì sao El Niño có thể gây hạn ở nơi này nhưng mưa lớn ở nơi khác?
- El Niño ảnh hưởng đến nghề cá Nam Mỹ như thế nào?
- El Niño ảnh hưởng đến Việt Nam như thế nào?
- Nắng nóng
- Hạn hán và thiếu nước
- Xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long
- El Niño có làm Trái Đất nóng hơn không?
- El Niño rồi sẽ kết thúc như thế nào?
- Kết luận
Bình thường, Thái Bình Dương hoạt động như thế nào?
Trong điều kiện bình thường, gió mậu dịch thổi từ đông sang tây dọc vùng xích đạo Thái Bình Dương.
Những cơn gió này:
- Đẩy nước ấm về phía Indonesia và Australia.
- Làm mực nước biển phía tây Thái Bình Dương cao và ấm hơn.
- Cho phép nước lạnh giàu dinh dưỡng từ sâu dưới đại dương trồi lên gần bờ Peru và Ecuador.
Kết quả là phía tây Thái Bình Dương thường ấm và nhiều mưa, trong khi vùng biển phía đông lạnh hơn.
Điều gì xảy ra khi El Niño xuất hiện?
Trong một sự kiện El Niño, gió mậu dịch suy yếu đáng kể và đôi khi có những đợt gió thổi ngược hướng thông thường.
Khi đó:
- Nước ấm không còn bị dồn mạnh về phía tây.
- Nước ấm lan trở lại trung tâm và phía đông Thái Bình Dương.
- Hiện tượng nước lạnh trồi lên ngoài khơi Nam Mỹ suy yếu.
- Nhiệt độ mặt biển ở vùng xích đạo trung tâm và phía đông tăng lên.
- Vùng mưa và hoàn lưu khí quyển nhiệt đới thay đổi vị trí.
El Niño vì vậy không đơn giản là "nước biển nóng hơn".
Đại dương thay đổi → Khí quyển phản ứng → Gió và mưa thay đổi → Ảnh hưởng lan ra nhiều nơi trên thế giới
Đây chính là lý do một vùng nước ấm giữa Thái Bình Dương có thể tác động tới thời tiết cách đó hàng nghìn kilomet.
Vì sao El Niño có thể gây hạn ở nơi này nhưng mưa lớn ở nơi khác?
Mưa nhiệt đới có liên hệ chặt chẽ với những vùng nước biển ấm, nơi không khí nóng ẩm dễ bốc lên tạo mây.
Khi vùng nước ấm dịch chuyển trong thời kỳ El Niño, các khu vực mưa lớn cũng có thể dịch chuyển theo.
Do đó, một số khu vực có thể:
- Mưa nhiều bất thường.
- Tăng nguy cơ lũ và sạt lở.
Trong khi những nơi khác lại có thể:
- Thiếu mưa.
- Hạn hán.
- Nắng nóng.
- Nguy cơ cháy rừng tăng.
El Niño vì thế được xem là một trong những hiện tượng có khả năng ảnh hưởng mạnh nhất đến khí hậu từng năm trên quy mô toàn cầu.
El Niño ảnh hưởng đến nghề cá Nam Mỹ như thế nào?
Ngoài khơi Peru và Ecuador, nước lạnh từ sâu dưới đại dương thường đưa nhiều chất dinh dưỡng lên gần mặt biển.
Nguồn dinh dưỡng này nuôi:
Sinh vật phù du → Cá nhỏ → Cá lớn → Chim biển và hệ sinh thái
Khi El Niño làm suy yếu quá trình nước lạnh trồi lên, lượng dinh dưỡng cung cấp cho tầng mặt có thể giảm.
Kết quả là năng suất sinh học và sự phân bố của nhiều loài cá có thể thay đổi mạnh, gây ảnh hưởng tới hệ sinh thái và ngành đánh bắt cá địa phương.
Không nhất thiết tất cả cá đều "chết hàng loạt", nhưng chuỗi thức ăn và ngư trường có thể bị xáo trộn đáng kể.
El Niño ảnh hưởng đến Việt Nam như thế nào?
Việt Nam nằm ở phía tây Thái Bình Dương nên chịu ảnh hưởng đáng kể của ENSO.
Tuy nhiên:
El Niño không tạo ra cùng một kiểu thời tiết trong mọi năm.
Tác động còn phụ thuộc vào:
- Độ mạnh của El Niño.
- Thời điểm xuất hiện.
- Gió mùa.
- Nhiệt độ các vùng biển xung quanh.
- Những dao động khí hậu khác.
Dù vậy, trong nhiều sự kiện El Niño, Việt Nam có nguy cơ cao hơn đối với một số hiện tượng sau.
Nắng nóng
Nhiệt độ trung bình có xu hướng cao hơn và nguy cơ xuất hiện các đợt nắng nóng mạnh có thể gia tăng.
Hạn hán và thiếu nước
Một số khu vực có thể nhận lượng mưa thấp hơn bình thường, đặc biệt trong những mùa và vùng nhạy cảm với ENSO.
Điều này làm tăng nguy cơ:
- Hạn hán.
- Thiếu nước sinh hoạt.
- Thiếu nước tưới.
- Giảm lượng nước trong hồ chứa.
Xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long
Nếu lượng mưa và dòng chảy sông Mekong giảm trong mùa khô, nước biển có thể xâm nhập sâu hơn vào các cửa sông.
Điều này ảnh hưởng tới:
- Nước ngọt.
- Sản xuất lúa.
- Cây ăn trái.
- Nuôi trồng thủy sản.
Tuy nhiên, mức độ xâm nhập mặn không chỉ phụ thuộc vào El Niño mà còn chịu ảnh hưởng của dòng chảy thượng nguồn, thủy triều, lượng mưa và quản lý nguồn nước.
El Niño có làm Trái Đất nóng hơn không?
Có thể, nhưng cần phân biệt với biến đổi khí hậu.
El Niño giải phóng và phân bố lại lượng nhiệt lớn giữa đại dương và khí quyển, vì vậy những năm El Niño mạnh thường có xu hướng làm nhiệt độ trung bình toàn cầu tạm thời cao hơn.
Nhưng:
El Niño ≠ Biến đổi khí hậu
El Niño là dao động tự nhiên diễn ra trong vài năm.
Biến đổi khí hậu do con người gây ra là xu hướng nóng lên lâu dài kéo dài nhiều thập kỷ.
Có thể hình dung:
Biến đổi khí hậu nâng nền nhiệt lên
trong khi:
El Niño tạm thời đẩy nhiệt độ lên cao hơn trên nền nhiệt đó
Hai hiện tượng có thể xuất hiện đồng thời và làm một số cực đoan khí hậu trở nên đáng chú ý hơn.
El Niño rồi sẽ kết thúc như thế nào?
El Niño là một phần của hệ thống ENSO.
ENSO thường được chia thành ba trạng thái:
Sau một El Niño, hệ thống có thể trở về trạng thái trung tính hoặc chuyển sang La Niña.
La Niña không đơn giản là "El Niño chạy ngược", nhưng nhiều đặc điểm đại dương và khí quyển có xu hướng trái ngược.
Kết luận
🌊 El Niño bắt đầu từ một sự thay đổi nhiệt độ tưởng như nhỏ trên vùng biển rộng lớn của Thái Bình Dương, nhưng nó có thể làm thay đổi cả hệ thống gió và mưa của khí quyển.
Chuỗi phản ứng có thể hình dung như sau:
Gió mậu dịch suy yếu → Nước ấm dịch về phía đông → Nước lạnh trồi lên yếu đi → Vùng mưa dịch chuyển → Thời tiết nhiều nơi trên thế giới thay đổi
Đối với Việt Nam, El Niño thường đồng nghĩa với việc phải đặc biệt theo dõi nắng nóng, thiếu mưa, hạn hán, nguồn nước và xâm nhập mặn.
Nhưng El Niño không phải một "công tắc thời tiết" có kết quả cố định. Mỗi sự kiện đều khác nhau, và tác động cuối cùng còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố của hệ thống khí hậu.
Chính sự kết nối giữa đại dương và khí quyển ấy cho thấy một điều đáng kinh ngạc: một vùng biển nóng lên giữa Thái Bình Dương có thể góp phần thay đổi thời tiết ở một nơi cách xa hàng nghìn kilomet.
