Mục lục
Runner’s High là gì?
Runner’s High là trạng thái có thể xuất hiện trong hoặc sau vận động sức bền, với những biểu hiện như:
- Cảm giác dễ chịu hoặc hưng phấn.
- Giảm lo âu.
- Giảm cảm nhận đau.
- Cảm giác thư thái.
- Đôi khi có cảm giác vận động trở nên nhẹ nhàng hơn.
Tuy nhiên, không phải lần chạy nào cũng tạo ra Runner’s High và không phải ai cũng trải nghiệm nó giống nhau.
Endocannabinoid: "Cannabinoid" do cơ thể tự tạo
Cơ thể con người sở hữu hệ endocannabinoid (ECS), gồm các phân tử tín hiệu và thụ thể phân bố trong não cũng như nhiều mô khác.
Một endocannabinoid nổi tiếng là anandamide.
Tên gọi nghe giống cannabis không phải ngẫu nhiên. THC trong cần sa tác động lên một số thụ thể thuộc chính hệ thống này, trong khi endocannabinoid là các phân tử do cơ thể tự sản xuất.
Sau vận động sức bền cấp tính, nhiều nghiên cứu ở người ghi nhận nồng độ endocannabinoid tăng lên. Một tổng quan hệ thống phát hiện 14 trong 17 nghiên cứu về vận động cấp tính ghi nhận sự gia tăng này.
Vậy endorphin thì sao?
Endorphin là các peptide opioid nội sinh có vai trò trong:
- Điều hòa đau.
- Phản ứng với stress.
- Một số đáp ứng của cơ thể khi vận động.
Tuy nhiên, giả thuyết cũ rằng endorphin trong máu trực tiếp tạo ra toàn bộ Runner’s High gặp một vấn đề: endorphin ngoại vi không dễ vượt qua hàng rào máu não.
Các thí nghiệm ở người còn cho thấy những đặc điểm cốt lõi của Runner’s High vẫn có thể xuất hiện khi thụ thể opioid bị chặn, trong khi bằng chứng ngày càng củng cố vai trò của hệ endocannabinoid.
Nhưng điều đó không có nghĩa:
Endorphin không có tác dụng.
Cách hiểu hiện nay chính xác hơn là Runner’s High có thể xuất phát từ sự phối hợp của nhiều hệ thống, trong đó endocannabinoid giữ vai trò nổi bật, còn endorphin, dopamine, serotonin và nhiều chất điều biến thần kinh khác cũng có thể tham gia.
Endocannabinoid tác động như thế nào?
Sự hoạt hóa hệ endocannabinoid sau vận động được nghiên cứu trong mối liên hệ với:
Giảm cảm nhận đau
Runner’s High thường đi kèm hypoalgesia, tức giảm độ nhạy với đau sau vận động.
Giảm lo âu
Endocannabinoid có liên quan tới các mạng thần kinh điều hòa stress và lo âu. Sự gia tăng endocannabinoid sau vận động có tương quan với một số đặc điểm thư giãn của Runner’s High.
Tạo cảm giác dễ chịu
Runner’s High có thể bao gồm cảm giác hưng phấn, thư thái và đôi khi là trạng thái gần với "flow". Tổng quan hiện đại cho rằng đây là kết quả của nhiều hệ neuromodulator phối hợp chứ không phải tác dụng của một "hormone hạnh phúc" duy nhất.
Chạy bao lâu thì có Runner’s High?
Không có công thức như:
Chạy 30 phút = Runner’s High
hoặc:
Nhịp tim 70% = Endocannabinoid bật lên
Nghiên cứu cho thấy vận động sức bền ở cường độ vừa phải thường thuận lợi cho sự gia tăng endocannabinoid, nhưng phản ứng thay đổi đáng kể giữa từng người và từng loại bài tập.
Runner’s High vì thế không phải phần thưởng chắc chắn xuất hiện khi bạn chạy đủ số kilomet.
Một người có thể chạy rất lâu mà không cảm nhận trạng thái này, trong khi người khác lại trải nghiệm khá rõ.
Có nên chạy thật mạnh để "săn" Runner’s High?
Không.
Runner’s High không phải thước đo chất lượng của một buổi tập.
Chạy quá nhanh hoặc quá lâu chỉ để tìm cảm giác hưng phấn có thể tăng tải lên cơ thể mà không đảm bảo trạng thái này sẽ xuất hiện. Bằng chứng hiện nay cũng không xác định một ngưỡng thời gian hay cường độ duy nhất bảo đảm Runner’s High.
Mục tiêu hợp lý hơn của chạy bộ vẫn là:
- Tăng thể lực.
- Cải thiện sức khỏe tim mạch.
- Hỗ trợ sức khỏe tinh thần.
- Xây dựng thói quen vận động lâu dài.
Kết luận
🏃 Runner’s High là một hiện tượng có thật, nhưng nó phức tạp hơn câu chuyện "chạy bộ làm não tiết endorphin".
Các nghiên cứu hiện đại đặt hệ endocannabinoid vào vị trí trung tâm của lời giải thích, đặc biệt đối với cảm giác hưng phấn, giảm lo âu và giảm cảm nhận đau. Tuy nhiên, bằng chứng ở người vẫn chưa cho phép quy toàn bộ hiện tượng cho duy nhất một chất.
Cách hiểu tốt nhất hiện nay là:
Runner’s High là một "bản hòa tấu hóa học" của não và cơ thể, trong đó endocannabinoid có thể là một trong những nhạc trưởng quan trọng nhất.
