Thuật ngữ · Khoa học Trái Đất
Ống dung nham
Đường hầm dài và rỗng, hình thành khi dung nham nóng chảy chảy bên dưới một lớp dung nham đã nguội, khi một lớp vỏ cứng phủ lên trên dòng dung nham, hoặc khi dung nham nứt mở đường đi dưới lòng đất. Khi núi lửa ngừng hoạt động, đường hầm còn lại thành những hang lớn nhỏ khác nhau.
Ống dung nham có trên Trái Đất, và nhiều khả năng có cả trên Mặt Trăng và Sao Hoả. Nếu trần của một ống đã nguội sập xuống, nó mở ra một hố có thể dẫn vào phần còn lại của đường hầm. Hố trên Mặt Trăng được phát hiện lần đầu năm 2009; theo một nhóm nghiên cứu dùng dữ liệu tàu LRO của NASA (2022), khoảng 16 trong hơn 200 hố ấy có lẽ là ống dung nham đã sập. Trên Trái Đất, đường kính ống dung nham thường 10–30 m; một nghiên cứu so sánh năm 2020 thấy ống trên Mặt Trăng và Sao Hoả lớn hơn 100 đến 1.000 lần, và cho rằng trọng lực thấp giải thích kích thước khổng lồ ấy. Trên Sao Hoả, nơi trọng lực khoảng một phần ba Trái Đất, ống dung nham có vẻ nhỏ hơn trên Mặt Trăng — dù vẫn lớn hơn trên Trái Đất — và dễ sập hơn.
Từ khi phát hiện các hố, các nhà khoa học tự hỏi liệu chúng có dẫn vào những hang có thể thám hiểm hay dùng làm nơi trú: hố hay hang sẽ phần nào che chắn khỏi tia vũ trụ, bức xạ Mặt Trời và thiên thạch nhỏ. Dữ liệu LRO kết hợp mô hình máy tính cho thấy ở những chỗ luôn khuất bóng trong một hố tại Biển Tĩnh Lặng (Mare Tranquillitatis), nhiệt độ chỉ dao động nhẹ quanh 17 °C, trong khi bề mặt nóng tới khoảng 127 °C ban ngày và lạnh tới khoảng −173 °C ban đêm; nếu có hang nối từ đáy hố, trong hang cũng sẽ có nhiệt độ ấy.