Nghịch lý 1,5 Độ C: Tại sao một thay đổi nhỏ lại quyết định số phận hành tinh?

2°C toàn cầu không giống một ngày nóng thêm 2°C

Con số 1,5°C hay 2°C là mức tăng của nhiệt độ trung bình toàn cầu so với thời kỳ tiền công nghiệp, không phải nhiệt độ tại một thành phố cụ thể.

Nó được tính từ nhiệt độ trên:

• Các lục địa.
• Đại dương.
• Nhiều khu vực khác nhau trên hành tinh.
• Trong khoảng thời gian dài.

Vì vậy, một thay đổi nhỏ của giá trị trung bình toàn cầu có thể kéo theo những thay đổi lớn ở từng khu vực.

Khi nhiệt độ trung bình tăng, toàn bộ phân bố nhiệt độ cũng dịch chuyển. Những ngày từng được xem là nóng bất thường sẽ xuất hiện thường xuyên hơn, còn các đợt nóng cực đoan có thể trở nên dữ dội hơn.

1,5°C và 2°C khác nhau nhiều đến mức nào?

Chênh lệch chỉ:

0,5°C

nhưng tác động không tăng theo cách đơn giản.

Ở mức nóng lên cao hơn, các hiện tượng khí hậu cực đoan nhìn chung trở nên thường xuyên hoặc nghiêm trọng hơn.

Sóng nhiệt

Với mỗi mức nóng lên bổ sung, các đợt nóng cực đoan trở nên thường xuyên và mạnh hơn.

Một đợt nóng từng xuất hiện trung bình khoảng một lần mỗi 10 năm trong khí hậu ít chịu ảnh hưởng của con người được dự báo xuất hiện thường xuyên hơn nhiều khi nhiệt độ toàn cầu tăng.

Bắc Băng Dương

Ở mức nóng lên 1,5°C, Bắc Băng Dương được dự báo có một mùa hè gần như không có băng biển khoảng một lần mỗi thế kỷ.

Ở mức 2°C:

Khoảng một lần mỗi thập kỷ.

Điều đó không có nghĩa Bắc Cực hoàn toàn biến mất, nhưng sự khác biệt về tần suất là rất lớn.

Rạn san hô

Đây là một trong những hệ sinh thái nhạy cảm nhất với nhiệt độ.

Ở mức 1,5°C, các rạn san hô nhiệt đới được dự báo có thể suy giảm khoảng:

70–90%

Ở mức 2°C:

Hơn 99%

Đây là một trong những ví dụ rõ nhất cho thấy thêm nửa độ nóng lên có thể tạo ra sự khác biệt rất lớn đối với một hệ sinh thái.

Mực nước biển

Giới hạn nhiệt độ ở 1,5°C thay vì 2°C có thể giúp giảm mức nước biển dâng toàn cầu vào năm 2100 khoảng:

10 cm

Nghe có vẻ nhỏ, nhưng trên những vùng bờ biển thấp và đông dân cư, 10 cm có thể làm thay đổi đáng kể số người phải đối mặt với ngập lụt và nước biển dâng.

Vì sao càng nóng, thời tiết cực đoan càng nguy hiểm?

Không khí nóng có thể chứa nhiều hơi nước hơn.

Điều này làm thay đổi chu trình nước của Trái Đất.

Ở một số khu vực:

• Mưa cực đoan có thể mạnh hơn.
• Nguy cơ lũ lụt tăng.

Trong khi ở những khu vực khác:

• Đất mất nước nhanh hơn.
• Hạn hán trở nên nghiêm trọng hơn.
• Nguy cơ cháy rừng gia tăng.

Biến đổi khí hậu vì vậy không đơn giản có nghĩa:

"Mọi nơi đều nóng thêm 2°C."

Nó có nghĩa toàn bộ hệ thống khí hậu đang thay đổi, kéo theo nhiệt độ, lượng mưa, hạn hán, băng tuyết và đại dương.

Hiệu ứng phản hồi: Khi sự nóng lên tự khuếch đại

Một yếu tố đặc biệt quan trọng là các phản hồi khí hậu.

Băng tan làm Trái Đất hấp thụ thêm nhiệt

Băng và tuyết có màu sáng nên phản xạ một phần lớn ánh sáng Mặt Trời trở lại không gian.

Khi băng tan:

Bề mặt sáng → Bề mặt đại dương hoặc đất tối hơn

Bề mặt tối hấp thụ nhiều năng lượng Mặt Trời hơn.

Kết quả:

Nóng lên → Băng tan → Hấp thụ thêm nhiệt → Nóng lên mạnh hơn

Đây là một phản hồi dương, tức quá trình khuếch đại sự thay đổi ban đầu.

Đất đóng băng vĩnh cửu cũng là một vấn đề

Các vùng đất đóng băng vĩnh cửu ở Bắc Cực lưu giữ lượng carbon rất lớn trong vật chất hữu cơ bị đóng băng.

Khi khí hậu ấm lên, một phần đất này tan ra. Vi sinh vật có thể phân hủy vật chất hữu cơ và giải phóng:

• Carbon dioxide.
• Methane.

Cả hai đều là khí nhà kính.

Điều này tạo thêm một phản hồi:

Nóng lên → Băng vĩnh cửu tan → Phát thải thêm khí nhà kính → Tăng thêm sự nóng lên

Tuy nhiên, không nên hình dung toàn bộ methane sẽ đột ngột thoát ra thành một "quả bom khí hậu". Quá trình này diễn ra phức tạp và khác nhau giữa các khu vực.

Điểm tới hạn là gì?

Một số thành phần của hệ thống Trái Đất có thể tồn tại những điểm tới hạn (Tipping Points).

Ý tưởng là khi một hệ thống bị đẩy quá xa khỏi trạng thái ban đầu, nó có thể bắt đầu thay đổi theo cách:

• Khó đảo ngược.
• Kéo dài hàng thế kỷ hoặc lâu hơn.
• Tiếp tục diễn ra ngay cả khi nguyên nhân ban đầu đã giảm.

Những hệ thống được nghiên cứu gồm:

• Các tảng băng lớn ở Greenland và Nam Cực.
• Băng vĩnh cửu.
• Một số hệ sinh thái lớn.
• Hệ thống tuần hoàn đại dương.

Không tồn tại một nhiệt độ duy nhất mà tại đó tất cả các điểm tới hạn đồng loạt bị kích hoạt. Nhưng nguy cơ tăng lên khi nhiệt độ toàn cầu tiếp tục tăng.

Vì sao đại dương đặc biệt quan trọng?

Phần lớn lượng nhiệt dư thừa do biến đổi khí hậu được đại dương hấp thụ.

Khi đại dương nóng lên:

• Nước biển giãn nở.
• Mực nước biển tăng.
• Các đợt nóng đại dương mạnh hơn.
• Hệ sinh thái biển chịu áp lực.
• Băng trên đất tiếp tục tan và bổ sung nước vào đại dương.

Mực nước biển còn có một đặc điểm đáng lo ngại:

Nó phản ứng rất chậm.

Ngay cả khi nhiệt độ cuối cùng được ổn định, một số thay đổi của đại dương và các tảng băng có thể tiếp tục trong hàng thế kỷ.

1,5°C không phải "an toàn", 2°C cũng không phải ngày tận thế

Đây là điểm dễ bị hiểu sai nhất.

Không có một vách đá khí hậu tại:

1,49°C = an toàn

1,50°C = thảm họa

Tương tự, vượt 2°C không có nghĩa nền văn minh lập tức sụp đổ.

Thay vào đó, nguy cơ tăng dần theo nhiệt độ:

1,5°C nguy hiểm hơn 1°C

2°C nguy hiểm hơn 1,5°C

3°C nguy hiểm hơn 2°C

Vì vậy, ngay cả khi một mục tiêu nhiệt độ bị vượt qua, việc tiếp tục hạn chế mỗi phần mười độ nóng lên vẫn có ý nghĩa.

Kết luận

🌍 Một hoặc hai độ nghe rất nhỏ khi nói về thời tiết trong một ngày, nhưng lại là thay đổi khổng lồ khi nói về nhiệt độ trung bình của toàn bộ hành tinh.

Thêm mỗi phần nhiệt độ có thể đồng nghĩa với:

• Sóng nhiệt mạnh hơn.
• Mưa cực đoan và hạn hán thay đổi.
• Nhiều băng tan hơn.
• Mực nước biển cao hơn.
• Rạn san hô và hệ sinh thái chịu tổn thất lớn hơn.
• Nguy cơ vượt qua các điểm tới hạn tăng lên.

Vì vậy, câu hỏi không phải chỉ là:

"Liệu chúng ta có giữ được dưới đúng 1,5°C hay không?"

Điều quan trọng hơn là:

"Chúng ta có thể ngăn được bao nhiêu phần nóng lên tiếp theo?"

Bởi trong khí hậu, mỗi phần mười độ đều có ý nghĩa.